Bao nhiêu năm đi làm, những người quản lý mà tôi đánh giá cao nhất đều có chung một thói quen: gặp chuyện gì không biết thì họ nói thẳng là không biết. Không chém gió, cũng không nói vòng vo cho qua. Chỉ đơn giản là: “Tôi không biết, để mình tìm hiểu xem.”
Dạo này tôi hay nghĩ về chuyện đó, vì chính tôi cũng đang dẫn dắt dự án, và tôi hiểu cảm giác muốn chém gió là có thật. Khi có người hỏi bạn một câu giữa cuộc họp và năm người khác đang chờ bạn trả lời, nói “Tôi không biết” nghe cứ như mình thất bại. Nhưng không phải vậy. Phần lớn thời gian, đó lại là câu trả lời có sức nặng nhất mà bạn có thể đưa ra, miễn là bạn nói tiếp xem sau đó sẽ làm gì: sẽ hỏi ai, hoặc khi nào sẽ quay lại với câu trả lời.
Chém gió sớm muộn cũng lộ#
Công nghệ phần mềm thay đổi quá nhanh, không ai nhớ hết được mọi thứ, còn kỹ sư thì đứng tận cuối phòng cũng nhận ra ai đang chém gió. Lần đầu tiên cả đội bắt gặp bạn giả vờ biết một điều gì đó, họ sẽ lặng lẽ bớt tin mọi điều khác bạn nói. Ngược lại, một người quản lý dám thừa nhận chỗ mình còn hổng rồi đi tìm hiểu cho ra thì lại được điều ngược lại: mọi người tin những câu trả lời thật của họ, vì ai cũng nhận ra đâu là câu trả lời thật khi nghe thấy.
Đó là điểm khởi đầu, chứ chưa phải câu trả lời#
Mấu chốt nằm ở những gì bạn làm sau đó. Nói “Tôi không biết” rồi thôi thì cũng chỉ là nhún vai cho qua. Những người quản lý giỏi sẽ làm tiếp một bước: đặt những câu hỏi tốt hơn, kiểu “cái này so với thứ mình đang dùng thì thế nào?”, “nếu mình nhận định sai chỗ này thì cái gì sẽ hỏng?”, rồi mang những câu hỏi đó đến đúng người. Đội nào cũng có một người gần như sống luôn trong cơ sở dữ liệu, một người thuộc lòng mọi trường hợp biên (edge case) khó chịu ở phía giao diện. Bạn không cần biết mọi thứ; bạn chỉ cần biết ai là người biết, và chịu khó đi hỏi họ.
Nói “tôi không biết” ở chỗ làm sao cho khéo, không bị coi là thiếu chuẩn bị#
Nguyên tắc tôi cố giữ là: đừng bao giờ để “tôi không biết” là chữ cuối cùng trong câu. Dưới đây là vài cách nói mà bạn có thể dùng ngay:
- “Cái này hiện mình chưa nắm được. Để mình tìm hiểu rồi báo lại trước thứ Năm nhé.”
- “Phần này anh Minh rành hơn mình nhiều, mình hỏi anh ấy luôn đi.”
- “Mình chưa chắc lắm. Mình nghĩ nhiều khả năng là X, nhưng trước khi chốt thì mình muốn kiểm tra lại Y đã.”
- “Số liệu đó giờ mình không có sẵn, họp xong mình gửi vào nhóm chat nhé.”
- “Phần này em chưa nắm rõ, em xin phép kiểm tra lại rồi phản hồi anh chị sau ạ.” (khi nói với cấp trên hoặc khách hàng)
Nói “tôi không biết” có bất lịch sự không? Không, nếu đi kèm một bước tiếp theo. Điều thực sự khiến người khác khó chịu là một câu “không biết nữa” bỏ lửng, chẳng giúp ai tiến thêm bước nào, hoặc một câu trả lời đầy tự tin mà sau đó hóa ra là bịa. Đi phỏng vấn cũng vậy: không biết thì cứ nói là không biết, rồi trình bày bạn sẽ tìm hiểu như thế nào. Như vậy nhà tuyển dụng thấy được về bạn nhiều hơn hẳn một câu đoán mò.
Quyết định tốt hơn#
Trong phần mềm, một quyết định đã đưa ra thường sẽ tồn tại khá lâu, nên cần thành thật xem phần nào mình chắc chắn và phần nào mình chỉ đang đoán. Thừa nhận chỗ hổng ngay từ đầu thì bạn sẽ đi tìm thêm thông tin còn thiếu trước khi quyết định, chứ không phải sau đó. Nó cũng cho những người không đồng tình với bạn cơ hội lên tiếng, đúng vào lúc bạn cần nghe họ nhất. Khi đã quyết rồi, hãy giải thích lý do. Và nếu hóa ra bạn sai, cũng hãy nói luôn. Không gì làm một đội mất đi sự thẳng thắn nhanh bằng một người quản lý không chịu nhận là mình đã quyết định sai.
Chẳng có gì phức tạp ở đây cả. Hãy đặt câu hỏi, lắng nghe những người biết nhiều hơn mình (lúc nào cũng có người biết nhiều hơn bạn), và nói rõ khi mình đang đoán. Câu “Tôi không biết, nhưng để mình tìm hiểu xem” đã giúp tôi có uy tín hơn bất kỳ câu trả lời chém gió cho qua chuyện nào tôi từng đưa ra.