Ở chỗ làm tôi nghĩ về chuyện này khá nhiều, vì sản phẩm tôi đang xây là một ứng dụng cộng đồng, sống dưới cái bóng của những mạng xã hội lớn hơn mình rất nhiều. Câu hỏi đặt ra là: nên dựa vào các ông lớn để phát triển, hay cạnh tranh trực diện với họ? Đi đường nào cũng có người thành công. Điều đáng bàn hơn là khi nào thì nên chuyển từ đường này sang đường kia.

Ví dụ về coopetition

#

Những ví dụ nổi tiếng đều là chuyện của các công ty lớn. Samsung sản xuất rất nhiều màn hình OLED dùng trong iPhone, trong khi vẫn bán điện thoại Galaxy để cạnh tranh với chính iPhone. Netflix chuyển các hệ thống phục vụ dịch vụ xem phim trực tuyến (streaming) của mình lên Amazon Web Services (AWS), hoàn tất vào năm 2016, trong khi vẫn cạnh tranh với Prime Video của chính Amazon để giành những buổi tối của người xem. Google trả tiền cho Apple để được làm công cụ tìm kiếm mặc định trên Safari, còn Android thì nhắm vào đúng những người đang định mua iPhone. Trong cả ba trường hợp, hai bên đều thấy phần lợi chia nhau được đáng giá hơn việc giữ khoảng cách với đối thủ.

Phiên bản dành cho startup thì nhỏ hơn và lệch hơn nhiều. Bạn hợp tác với nền tảng vì bạn cần người dùng của họ, và bạn cạnh tranh với chính nền tảng đó để giành sự chú ý của những người dùng ấy. Lúc đầu gần như chỉ toàn là hợp tác; câu hỏi là khi nào thì bắt đầu nghiêng dần sang phía bên kia.

Vì sao nên cùng tồn tại trước

#

Ở giai đoạn đầu, khi bạn vẫn đang loay hoay tìm điểm khớp giữa sản phẩm và thị trường (product-market fit), bám vào các nền tảng lớn thường là lựa chọn đúng. Hoạt động bên trong một hệ sinh thái đã có sẵn người dùng giúp bạn học được người ta thực sự muốn gì. Tích hợp với các nền tảng phổ biến cho bạn một kênh tiếp cận người dùng mà có tiền cũng khó mua được. Bạn cũng có thể chọn cho mình một thị trường ngách, thay vì lao vào đấu tay đôi với người khổng lồ. PayPal khởi đầu chỉ là một phương thức thanh toán cho người dùng eBay, và cứ kể tên các ứng dụng thành công thì có đến một nửa ban đầu chỉ là tiện ích bổ sung (add-on) cho Shopify hay Slack.

Khi nào nên cạnh tranh

#

Bước chuyển thường đến muộn hơn, khi bạn đã hiểu người dùng của mình còn rõ hơn chính nền tảng kia. Instagram là ví dụ kinh điển: từ một ứng dụng chỉnh ảnh bằng bộ lọc, họ lớn dần thành một mạng xã hội thực thụ. Có hai dấu hiệu tôi sẽ để ý. Một là bạn đã tích lũy được chuyên môn thật sự trong lĩnh vực của mình, hoặc có công nghệ của riêng mình. Hai là nhìn vào hành vi người dùng, bạn thấy rõ họ đang cần thứ mà các ông lớn hiện tại không đáp ứng. Nếu chưa có dấu hiệu nào, cạnh tranh lúc này chỉ là tự lao vào một trận chắc chắn thua.

Với một ứng dụng cộng đồng thì cụ thể là gì

#

Với sản phẩm cộng đồng, cùng tồn tại phần lớn có nghĩa là làm tích hợp, và việc này kém hào nhoáng hơn nhiều so với tên gọi. Đó là đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội, để người dùng không phải tạo thêm một tài khoản nữa mới tham gia được. Là giúp mọi người chia sẻ nội dung cộng đồng lên trang cá nhân thật dễ dàng, vì chính đó là ngân sách tiếp thị của bạn. Là gửi thông báo khi ai đó được nhắc tên hay được khen trên một nền tảng khác, làm mã nhúng (embed) và tiện ích hiển thị (widget) để đối tác đưa tính năng cộng đồng lên trang web của họ, và kết nối API với các dịch vụ bổ trợ. Về mặt phi kỹ thuật, hợp tác với những người có sức ảnh hưởng (influencer) vốn đã “sống” trên các nền tảng lớn, hay chạy chiến dịch trên nhiều nền tảng cùng lúc, thường kéo tương tác lên hiệu quả hơn bất cứ thứ gì bạn tự xây.

Chuyện này không phải trắng đen rạch ròi, và đó cũng chính là tinh thần của coopetition. Phần lớn startup bắt đầu bằng cách cùng tồn tại với các ông lớn, rồi lớn dần và dịch sang cạnh tranh. Cái khó là nhận ra đúng lúc mình đã âm thầm đủ sức để bước sang giai đoạn đó.