Tôi là người New Zealand sống ở Seoul. Bài này kể lại môi trường phát triển phần mềm ở Hàn nhìn từ bên trong, từ cả hai phía của bàn tuyển dụng, và những gì tôi muốn nói với ai đang tính chuyện sang đây làm việc.

Tôi đến đây bằng cách nào

#

Con đường của tôi bắt đầu từ bậc thạc sĩ. Sau khi học cử nhân ở Đại học Waikato và làm vận hành mạng một năm ở một công ty viễn thông tại New Zealand, tôi học thạc sĩ khoa học máy tính ở Đại học Kyung Hee từ tháng 3/2017 đến tháng 2/2019. Mỗi học kỳ, phòng lab của chúng tôi đều đi dự KSC và KCC, hai hội nghị tin học trong nước. Ở KSC 2018 tại PyeongChang, nhà tài trợ có nhiều công ty công nghệ lớn nhất Hàn Quốc, lại có cả gian hàng tuyển dụng cho ai đang tìm việc. Nếu bạn là sinh viên cao học nước ngoài ở Hàn thì điều này đáng để biết.

Từ đó đến nay:

Phần kỹ thuật là nửa quen thuộc. Startup hỗ trợ khách hàng là nơi tôi học được rằng một phần lớn việc phát hành phần mềm thực ra là vận hành, còn backend của nền tảng cho nhà sáng tạo chạy trên nhiều bộ công nghệ hơn mức tôi sẽ chọn bây giờ. Khác biệt riêng của Hàn Quốc nằm ở rìa. Naver là công cụ tìm kiếm bạn buộc phải để ý: khi ra mắt website mới cho Kiwi Alumni, tôi làm SEO cho cả Google lẫn Naver. Các nền tảng Hàn Quốc thu thập dữ liệu (crawl) bằng những cái tên bạn khó đoán ra (crawler của Naver tên là Yeti, còn bản xem trước link trong KakaoTalk là do một thứ tên kakaotalk-scrap lấy về). Và ngân hàng trực tuyến ở Hàn đến giờ vẫn đòi cài phần mềm bảo mật riêng của họ lên máy tính của bạn.

Nhưng chẳng cái nào trong số đó là phần khó.

Nunchi là gì, và vì sao nó không phải là “optics”

#

눈치 là cảm giác về việc người khác đang nghĩ gì, muốn gì, mong đợi gì, nắm bắt từ tình huống chứ không phải từ lời họ nói ra. 눈 nghĩa là “mắt”, và Euny Hong, tác giả cuốn The Power of Nunchi (2019), cuốn sách giới thiệu nunchi bằng tiếng Anh được biết đến nhiều nhất, dịch cả từ này là “eye-measure”, tức là “đo bằng mắt”. Nó xuất hiện trong mấy cách nói hằng ngày. Người “눈치가 빠르다” (nunchi nhanh) là người đọc tình huống rất nhanh, kiểu người mình gọi là tinh ý. Người “눈치가 없다” (không có nunchi) thì không đọc được gì cả, và đó chẳng phải lời khen. Còn “눈치를 보다” (nhìn nunchi) là liên tục để ý phản ứng của người khác, thường là cấp trên, rồi điều chỉnh để mình luôn ở phía an toàn, rất giống chuyện “nhìn sắc mặt” mà dân văn phòng Việt Nam hay nói.

Từ tiếng Anh mà người ta hay chọn ở đây là “optics”, và tôi nghĩ nó sai. Optics là chuyện một việc trông như thế nào từ bên ngoài, bất kể thực chất ra sao, kiểu “công bố thưởng ngay trong tuần cắt giảm nhân sự thì optics rất tệ”. Nó là chuyện hình thức, và người quản lý nó là người đang bị nhìn. Nunchi phần lớn lại chỉ theo hướng ngược lại: vấn đề không phải là bạn trông thế nào trong mắt người khác, mà là bạn nhìn người khác rõ đến đâu. Hai thứ chỉ gặp nhau ở “눈치를 보다”, khi bạn quan sát mọi người để quản lý hình ảnh của mình trong mắt họ, và đó chính là phiên bản xuất hiện trong các bài báo nước ngoài viết về văn phòng Hàn Quốc.

Ví dụ trong những bài báo đó lần nào cũng na ná nhau: không về trước trưởng nhóm, cái nunchi người ta phải để ý khi thật sự xin nghỉ phép năm (연차), biết lúc nào thì được phép rời một buổi 회식 (bữa ăn tối cùng đội), và quyết định nếu phản bác cấp trên thì nói ngay trong cuộc họp hay lặng lẽ nói sau. Dù bạn nghĩ gì về từng ví dụ, chúng đều có chung một hình dạng: mỗi cái là một quy tắc ai cũng theo mà không ai nói ra.

Và nó là một vấn đề tách biệt với ngôn ngữ. Tiếng Hàn nằm trong lời nói. Nunchi nằm trong mọi thứ xung quanh lời nói.

Nunchi lộ ra ở đâu trong một đội phát triển

#

Các đội phát triển vận hành đúng theo hình dạng đó. Vài tháng sau khi lần đầu làm quản lý, tôi viết một bài về quy ước của đội mở đầu thế này: phần lớn xích mích tôi phải xử lý không phải chuyện kỹ thuật, mà là mỗi người ngầm mặc định một kiểu về việc review code (đánh giá mã) nên được phản hồi nhanh đến đâu, “xong” thực ra nghĩa là gì, và nhắc ai đó lần thứ hai có bị coi là bất lịch sự không. Hồi đó tôi chưa dùng từ này, nhưng danh sách ấy dòng nào cũng là thứ mà nunchi phải đọc ra. Mỗi dòng là một quy tắc cả đội ngầm đồng ý mà không nói ra, và người mới chỉ có thể học bằng cách quan sát.

Cũng trong bài đó, tôi phàn nàn chuyện người mới học quy ước “như truyền miệng dân gian” thay vì được nói rõ khi nhận việc (onboarding), và chuyện các đội đa quốc gia cứ tưởng chuẩn của mình là chuẩn của tất cả mọi người. “Folklore”, truyện truyền miệng, là từ tiếng Anh hay nhất tôi tìm được để mô tả thứ mà nunchi dựa vào. Khi bạn là người nước ngoài duy nhất trong đội, chuẩn bị lệch chính là của bạn, và những “truyện truyền miệng” kia chẳng được ghi lại ở đâu để bạn đọc.

Chỗ tốn kém nhất là buổi họp đứng (standup) hằng ngày. Năm 2023 tôi có viết về một dự án tôi phụ trách bị chậm tiến độ trong khi tôi cứ chờ có ai hỏi đến. Ba tuần sau mới có người hỏi, và lúc đó mọi thứ đã thành thảm họa. Nunchi tốt không cứu được chuyện này. Đọc được không khí thì bạn biết điều gì không ai muốn nghe, nhưng nó không bảo bạn phải nói ra bất chấp. Thói quen tôi rút ra thì ngược hẳn với việc chờ đợi: nói trước, bằng văn bản, trước khi có ai hỏi. “Việc này đang lâu hơn tôi nghĩ. Giờ tôi ước tính khoảng 8 đến 10 ngày chứ không phải 5. Mình cắt bớt phạm vi hay lùi hạn chót?”

Khi bạn là người bị “đọc”

#

Tháng 2/2024, tôi bắt đầu quản lý một đội kỹ sư ở một công ty phần mềm tại Seoul, và nunchi đảo chiều. Khi còn là lập trình viên, tôi là người đọc không khí. Khi làm quản lý, tôi chính là không khí. Những gì tôi nói trong cuộc họp, những gì tôi không nói, tôi trả lời tin nhắn nhanh hay chậm, mấy giờ tôi về, tất cả đều trở thành thứ người khác có thể đọc.

Nhiều điều tôi từng viết khi còn làm trưởng dự án lại càng đúng hơn khi đã là quản lý. Nếu mọi người không thấy an toàn để nói với bạn chỗ nào đang hỏng, bạn sẽ là người biết sau cùng. Giữ thông tin quá lâu thì mọi người cảm nhận được, và tin đồn sẽ lấp đầy khoảng im lặng bạn để lại. Câu “tôi không biết” nghe như thất bại khi năm người trong phòng họp đang chờ câu trả lời của bạn, và chính vì thế mà nó đáng để nói ra. Còn câu mà tôi cứ quay lại mãi: người khác không đọc được ý định của bạn, họ chỉ đọc được lời bạn nói. Trong một đội vận hành bằng nunchi, họ vẫn sẽ cố đọc: từ nét mặt bạn, từ những gì bạn bỏ qua, từ giờ bạn ra về. Đó là lý do chính đáng để bạn chừa cho họ ít chỗ phải đoán hơn.

Những thứ tôi dựa vào đều chẳng có gì hào nhoáng. Họp 1:1 với từng người, nói về chính người đó chứ không phải về sprint, cùng một câu hỏi giản dị làm được phần lớn việc: “Có điều gì bạn cần tôi hoặc cả đội hỗ trợ để làm việc thuận hơn không?”

Một danh sách quy ước ngắn của đội, từ ba đến năm điều, ghi ở chỗ ai cũng thấy, kể cả chuyện sẽ ra sao nếu chính người quản lý vi phạm. Chủ động đi hỏi những người sẽ chẳng bao giờ lên tiếng trong một phòng tám người, thay vì chờ họ tự nói. Và một câu thẳng thắn “không được, lý do là thế này” thay cho câu “để xem đã” rồi chẳng bao giờ được nhắc lại, vì một câu trả lời mơ hồ chỉ thêm một thứ nữa khiến người ta phải nhìn sắc mặt. Khoảng một tháng sau khi tôi vào, buổi dã ngoại của đội sản phẩm bắt đầu ở một quán cà phê với một buổi workshop về giá trị của từng người và quy ước của đội. Một công ty khó có câu trả lời nào cho nunchi trực diện hơn thế: dành nguyên một buổi sáng để nói to những điều thường chẳng ai nói ra.

Được tuyển với tư cách người nước ngoài

#

Tôi không có bí kíp tìm việc nào cho Hàn Quốc. Thứ tôi có là góc nhìn của người quản lý tuyển dụng, và lời khuyên rút ra từ đó là: hãy dùng nunchi với chính công ty trước khi bạn ký hợp đồng.

Hồi còn làm quản lý và tuyển người, những lập trình viên tôi muốn tuyển nhất chẳng bao giờ có mặt trên các trang tuyển dụng, và như tôi từng viết, các nhà sáng lập thích tuyển người mình đã từng làm cùng hơn nhiều. Vậy nên cửa vào tốt nhất là bất cứ thứ gì giúp người ta thấy bạn làm việc trước khi tuyển bạn. Một kỳ thực tập ở công ty nhỏ hay lặng lẽ biến thành lời mời làm chính thức. Một cuộc thi hackathon cho người ta xem bạn làm việc suốt cả cuối tuần: năm 2023, tôi cùng ba người nữa trong một đội bốn người đã thắng Seoul Tech Impact Hackathon do Lunit Global tổ chức, với một ứng dụng giúp tìm các xe bán đồ ăn đường phố, vốn ở Hàn chẳng có địa chỉ.

Rồi còn buổi cà phê trò chuyện (coffee chat). Tôi từng viết rằng cách một người cư xử trong một cuộc nói chuyện thoải mái cho bạn biết làm việc cùng họ sẽ ra sao nhiều hơn hẳn một buổi phỏng vấn đã tập dượt, và điều đó đúng cho cả hai phía. Với ứng viên, đó là cơ hội duy nhất để đọc một đội trước khi bước vào. Nếu ngồi ở ghế ứng viên, tôi sẽ hỏi: thách thức lớn nhất đội đang gặp lúc này là gì, vì sao anh chị vào đây và điều gì giữ anh chị ở lại, và có điều gì về việc làm ở đây có thể khiến tôi bất ngờ. Câu cuối là một cách lịch sự để xin người ta nói trước cho mình phần nunchi. Câu trả lời né tránh về chuyện nghỉ việc hay định hướng công ty tự nó đã nói lên khá nhiều.

Nếu bạn đang tuyển lập trình viên nước ngoài

#

Nếu bạn điều hành một đội ở Hàn và đang tuyển một lập trình viên đến từ nơi khác, điều hữu ích nhất bạn có thể làm chính là câu trong bài viết về quy ước của đội: biến những điều ngầm hiểu thành điều nói rõ. Đừng để họ học quy tắc của bạn như truyện truyền miệng. Hãy nói với họ ngay tuần đầu: review thường được phản hồi trong bao lâu, “xong” nghĩa là gì, nhắc lần hai có bị coi là bất lịch sự không, mọi người thực tế mấy giờ thì về, và xin nghỉ phép thì ngoài cái đơn ra còn phải để ý gì nữa không. Hai câu cuối là những câu hỏi nunchi kinh điển, những điều mà người trong đội chẳng ai nghĩ đến chuyện phải nói ra.

Sau đó là những thói quen nhàm chán giúp người ta bớt phải đoán. Nói trước khi bị hỏi; một email ba gạch đầu dòng gửi các bên liên quan vào thứ Sáu (đã phát hành gì, tiếp theo làm gì, có điều gì đáng lo) chỉ mất mười phút. Hỏi thẳng những người trầm tính thay vì chờ họ lên tiếng trong cuộc họp. Đưa ra câu trả lời thật, kể cả “không”, kèm theo lý do. Và phỏng vấn mọi ứng viên bằng cùng một bộ câu hỏi, theo cùng một thang đánh giá. Điều này tôi mất một thời gian mới học được, nhưng đó là cách công bằng duy nhất để so sánh mọi người; nếu không, bạn sẽ thiên vị người mình nói chuyện gần đây nhất. Nó cũng có nghĩa là ứng viên không biết các quy tắc ngầm của đội bạn sẽ được hỏi đúng những câu mà ứng viên đã biết được hỏi.

Cộng đồng người New Zealand ở đây

#

Năm 2018, khi vẫn còn là sinh viên, tôi chụp ảnh cho một buổi ăn sáng về lãnh đạo của Kiwi Chamber, và sau đó viết rằng tôi thật sự thích làm tình nguyện cho những sự kiện thúc đẩy quan hệ giữa hai nước. Từ tháng 1/2020, tôi làm chủ tịch Kiwi Alumni, một cộng đồng dành cho người New Zealand ở Hàn Quốc và cho những ai từng học ở New Zealand nay đang sống và làm việc ở đây. Đây là vai trò tình nguyện, và phần lớn là việc với con người: tổ chức sự kiện, xây dựng quan hệ với Đại sứ quán New Zealand và các cơ sở giáo dục, cộng thêm những việc chẳng ai thấy như làm logo mới hay một website mà thành viên thật sự tìm được thứ mình cần. Năm 2023, chúng tôi cùng Đại sứ quán tổ chức Kiwi Alumni Night, và sự kiện còn lên cả KTV.

Câu tôi viết sau đêm đó là thứ gần nhất với luận điểm chính của bài này. Những người từng sống ở cả Hàn Quốc lẫn New Zealand hiểu cách nối những khác biệt, vì họ đã trải qua cả hai nền văn hóa. Nếu bạn sang đây làm việc, dù bạn đến từ đâu, hãy tìm những người như thế. Họ là người sẽ nói với bạn bằng lời lẽ rõ ràng rằng căn phòng lúc đó đã muốn nói gì.

Làm tự do từ Seoul

#

Tôi chuyển sang làm tự do vào tháng 10/2025, sau khi nghỉ việc quản lý. Thực tế đó là các hợp đồng DevOps và MLOps, phần lớn là hạ tầng tại chỗ: một cụm PostgreSQL độ sẵn sàng cao, rồi hạ tầng phục vụ LLM trên chính phần cứng đó. Làm rồi mới thấy phần kiểm soát chất lượng còn nhiều hơn phần “đi ống nước”: theo dõi trace và các cuộc hội thoại nhiều lượt để tìm xem đầu ra của mô hình bắt đầu lệch từ đâu. Từ tháng 2/2026, tôi còn làm thêm một ứng dụng chợ và cộng đồng của riêng mình.

Làm tự do không giúp bạn thoát khỏi nunchi; nó chỉ đổi thứ bạn phải đọc. Đến bất kỳ đâu, thứ đầu tiên tôi xem là hệ thống giám sát (monitoring), vì nó cho biết về một đội nhiều hơn file README. Đó là nunchi dành cho hệ thống: đọc những gì một đội thật sự làm, chứ không phải những gì họ nói là mình làm.

Điều tôi muốn nói với ai đang cân nhắc

#

1. Hãy vào bằng một cánh cửa nơi người ta thấy bạn làm việc trước khi tuyển bạn. Của tôi là bậc thạc sĩ. Một cuộc thi hackathon, một kỳ thực tập ở công ty nhỏ, hay cộng đồng người cùng nước với bạn ở đây cũng có tác dụng y như vậy, và chính trong cộng đồng bạn sẽ gặp những người từng sống ở cả hai bên.
2. Đừng gạt bỏ các công ty nhỏ; phần lớn sự nghiệp của tôi là ở đó. Ở một công ty mười người thì chẳng có ai để bạn đẩy việc nhàm chán sang, và thứ bạn làm ra thật sự được đưa vào sử dụng.
3. Đọc đội trước khi vào. Tận dụng buổi coffee chat, hỏi xem làm ở đây có gì khiến bạn bất ngờ, và đừng xem nhẹ những câu trả lời né tránh về chuyện nghỉ việc.
4. Đừng chờ bị hỏi. Một ước tính đang trễ, một thay đổi rủi ro, một quyết định người khác đang chờ: hãy nói trước, bằng văn bản.
5. Hỏi thành tiếng những quy tắc chưa được viết ra: review được phản hồi nhanh đến đâu, “xong” nghĩa là gì, nhắc lần hai có bất lịch sự không. Nếu chưa ai viết lại, hãy xung phong viết.
6. Học cả hệ sinh thái xung quanh bộ công nghệ của bạn. Ở đây, Naver và Kakao quan trọng theo những cách mà thói quen dùng Google của bạn không bao quát được.

Phần kỹ thuật là nửa bạn có thể chuẩn bị trước khi đến. Nunchi là nửa bạn học trong lúc làm, và cách nhanh nhất tôi biết để học nó là nhờ mọi người nói to phần thường không được nói ra, và tự mình nói phần của mình trước.

Trên xe, tôi ngồi cạnh chị chánh văn phòng (chief of staff), và hai người nói chuyện về việc tìm cho mình một sở thích. Cả hai đều thấy rằng với nhịp sống bận rộn bây giờ, khó mà tìm được một sở thích để tự mình tận hưởng. Từ đó câu chuyện chuyển sang thời đại học. Thú vị là chị ấy từng là nghệ sĩ và rất mê làm nghệ thuật 3D. Nhưng theo lời chị kể, cái áp lực lúc nào cũng phải sáng tác có vẻ không hợp với nếp sống của chị. Thế là tôi đùa rằng chị nên làm một tác phẩm cho cái văn phòng hơi bị vô hồn của chúng tôi. Haha

Tới quán, chúng tôi tìm được ngay một cái bàn đủ rộng cho cả nhóm. Được ngồi cùng nhau nói về những điều thực sự quan trọng với mỗi người, vui lắm.

Mọi người đều rất tôn trọng ý kiến của nhau, còn anh CEO và người điều phối thì khéo léo dẫn dắt buổi workshop để cả nhóm kịp giờ cho hoạt động tiếp theo.

Hoạt động tiếp theo là ghé thăm một nhà chưng cất whisky! Tôi vốn mê whisky, nên đây đúng là dịp hoàn hảo để khoe chút hiểu biết (có phần hơn mức trung bình) của mình về cách làm whisky và cách thưởng thức nó. Anh hướng dẫn viên nhận luôn thử thách giới thiệu cả nhà chưng cất bằng hai thứ tiếng Anh và Hàn. Đầu tiên, chúng tôi xem công đoạn cho lúa mì vào thùng lớn rồi ngâm để chiết lấy đường. Sau đó là xem mẻ rượu đã lên men được chừng vài ngày. Cuối cùng là nồi chưng cất, trông giống như một viên sô-cô-la hình giọt nước khổng lồ. Bên trong nóng khoảng 30 độ, nên khi hướng dẫn viên bảo cả nhóm ra ngoài xem các kho chứa, ai cũng thấy nhẹ cả người.

Trong kho, các thùng rượu làm từ đủ loại gỗ được xếp chồng lên tận mái. Một số thùng có dán nhãn Gochujang (tương ớt Hàn Quốc) ở đầu thùng, một kiểu kết hợp mang hơi hướng Hàn Quốc. Chúng tôi còn được thử whisky rót thẳng từ thùng, nồng độ khoảng 60%! Cổ họng ai cũng như bốc cháy!

Để kết thúc buổi tham quan, chúng tôi được nếm các sản phẩm hoàn chỉnh của họ, gồm những loại whisky ủ trong các thùng có tuổi khác nhau. Chúng tôi còn được thử cả gin, mà theo tôi thì chọn món này là hơi xui, vì nó có nhiều hương vị na ná mùi nấm.

Cuối ngày, cả nhóm lên xe về lại Seoul, ghé một quán bar làm vài ly nhẹ nhàng rồi mới ai về nhà nấy. Một ngày mà làm được bao nhiêu thứ, và tôi nghĩ qua những lúc cùng nhau vui chơi như vậy, chúng tôi đã hiểu nhau hơn nhiều!

Nếu bạn đang tìm chỗ làm ở Hàn Quốc, cứ liên hệ với tôi nhé!