Tôi là người New Zealand sống ở Seoul. Bài này kể lại môi trường phát triển phần mềm ở Hàn nhìn từ bên trong, từ cả hai phía của bàn tuyển dụng, và những gì tôi muốn nói với ai đang tính chuyện sang đây làm việc.

Tôi đến đây bằng cách nào

#

Con đường của tôi bắt đầu từ bậc thạc sĩ. Sau khi học cử nhân ở Đại học Waikato và làm vận hành mạng một năm ở một công ty viễn thông tại New Zealand, tôi học thạc sĩ khoa học máy tính ở Đại học Kyung Hee từ tháng 3/2017 đến tháng 2/2019. Mỗi học kỳ, phòng lab của chúng tôi đều đi dự KSC và KCC, hai hội nghị tin học trong nước. Ở KSC 2018 tại PyeongChang, nhà tài trợ có nhiều công ty công nghệ lớn nhất Hàn Quốc, lại có cả gian hàng tuyển dụng cho ai đang tìm việc. Nếu bạn là sinh viên cao học nước ngoài ở Hàn thì điều này đáng để biết.

Từ đó đến nay:

Phần kỹ thuật là nửa quen thuộc. Startup hỗ trợ khách hàng là nơi tôi học được rằng một phần lớn việc phát hành phần mềm thực ra là vận hành, còn backend của nền tảng cho nhà sáng tạo chạy trên nhiều bộ công nghệ hơn mức tôi sẽ chọn bây giờ. Khác biệt riêng của Hàn Quốc nằm ở rìa. Naver là công cụ tìm kiếm bạn buộc phải để ý: khi ra mắt website mới cho Kiwi Alumni, tôi làm SEO cho cả Google lẫn Naver. Các nền tảng Hàn Quốc thu thập dữ liệu (crawl) bằng những cái tên bạn khó đoán ra (crawler của Naver tên là Yeti, còn bản xem trước link trong KakaoTalk là do một thứ tên kakaotalk-scrap lấy về). Và ngân hàng trực tuyến ở Hàn đến giờ vẫn đòi cài phần mềm bảo mật riêng của họ lên máy tính của bạn.

Nhưng chẳng cái nào trong số đó là phần khó.

Nunchi là gì, và vì sao nó không phải là “optics”

#

눈치 là cảm giác về việc người khác đang nghĩ gì, muốn gì, mong đợi gì, nắm bắt từ tình huống chứ không phải từ lời họ nói ra. 눈 nghĩa là “mắt”, và Euny Hong, tác giả cuốn The Power of Nunchi (2019), cuốn sách giới thiệu nunchi bằng tiếng Anh được biết đến nhiều nhất, dịch cả từ này là “eye-measure”, tức là “đo bằng mắt”. Nó xuất hiện trong mấy cách nói hằng ngày. Người “눈치가 빠르다” (nunchi nhanh) là người đọc tình huống rất nhanh, kiểu người mình gọi là tinh ý. Người “눈치가 없다” (không có nunchi) thì không đọc được gì cả, và đó chẳng phải lời khen. Còn “눈치를 보다” (nhìn nunchi) là liên tục để ý phản ứng của người khác, thường là cấp trên, rồi điều chỉnh để mình luôn ở phía an toàn, rất giống chuyện “nhìn sắc mặt” mà dân văn phòng Việt Nam hay nói.

Từ tiếng Anh mà người ta hay chọn ở đây là “optics”, và tôi nghĩ nó sai. Optics là chuyện một việc trông như thế nào từ bên ngoài, bất kể thực chất ra sao, kiểu “công bố thưởng ngay trong tuần cắt giảm nhân sự thì optics rất tệ”. Nó là chuyện hình thức, và người quản lý nó là người đang bị nhìn. Nunchi phần lớn lại chỉ theo hướng ngược lại: vấn đề không phải là bạn trông thế nào trong mắt người khác, mà là bạn nhìn người khác rõ đến đâu. Hai thứ chỉ gặp nhau ở “눈치를 보다”, khi bạn quan sát mọi người để quản lý hình ảnh của mình trong mắt họ, và đó chính là phiên bản xuất hiện trong các bài báo nước ngoài viết về văn phòng Hàn Quốc.

Ví dụ trong những bài báo đó lần nào cũng na ná nhau: không về trước trưởng nhóm, cái nunchi người ta phải để ý khi thật sự xin nghỉ phép năm (연차), biết lúc nào thì được phép rời một buổi 회식 (bữa ăn tối cùng đội), và quyết định nếu phản bác cấp trên thì nói ngay trong cuộc họp hay lặng lẽ nói sau. Dù bạn nghĩ gì về từng ví dụ, chúng đều có chung một hình dạng: mỗi cái là một quy tắc ai cũng theo mà không ai nói ra.

Và nó là một vấn đề tách biệt với ngôn ngữ. Tiếng Hàn nằm trong lời nói. Nunchi nằm trong mọi thứ xung quanh lời nói.

Nunchi lộ ra ở đâu trong một đội phát triển

#

Các đội phát triển vận hành đúng theo hình dạng đó. Vài tháng sau khi lần đầu làm quản lý, tôi viết một bài về quy ước của đội mở đầu thế này: phần lớn xích mích tôi phải xử lý không phải chuyện kỹ thuật, mà là mỗi người ngầm mặc định một kiểu về việc review code (đánh giá mã) nên được phản hồi nhanh đến đâu, “xong” thực ra nghĩa là gì, và nhắc ai đó lần thứ hai có bị coi là bất lịch sự không. Hồi đó tôi chưa dùng từ này, nhưng danh sách ấy dòng nào cũng là thứ mà nunchi phải đọc ra. Mỗi dòng là một quy tắc cả đội ngầm đồng ý mà không nói ra, và người mới chỉ có thể học bằng cách quan sát.

Cũng trong bài đó, tôi phàn nàn chuyện người mới học quy ước “như truyền miệng dân gian” thay vì được nói rõ khi nhận việc (onboarding), và chuyện các đội đa quốc gia cứ tưởng chuẩn của mình là chuẩn của tất cả mọi người. “Folklore”, truyện truyền miệng, là từ tiếng Anh hay nhất tôi tìm được để mô tả thứ mà nunchi dựa vào. Khi bạn là người nước ngoài duy nhất trong đội, chuẩn bị lệch chính là của bạn, và những “truyện truyền miệng” kia chẳng được ghi lại ở đâu để bạn đọc.

Chỗ tốn kém nhất là buổi họp đứng (standup) hằng ngày. Năm 2023 tôi có viết về một dự án tôi phụ trách bị chậm tiến độ trong khi tôi cứ chờ có ai hỏi đến. Ba tuần sau mới có người hỏi, và lúc đó mọi thứ đã thành thảm họa. Nunchi tốt không cứu được chuyện này. Đọc được không khí thì bạn biết điều gì không ai muốn nghe, nhưng nó không bảo bạn phải nói ra bất chấp. Thói quen tôi rút ra thì ngược hẳn với việc chờ đợi: nói trước, bằng văn bản, trước khi có ai hỏi. “Việc này đang lâu hơn tôi nghĩ. Giờ tôi ước tính khoảng 8 đến 10 ngày chứ không phải 5. Mình cắt bớt phạm vi hay lùi hạn chót?”

Khi bạn là người bị “đọc”

#

Tháng 2/2024, tôi bắt đầu quản lý một đội kỹ sư ở một công ty phần mềm tại Seoul, và nunchi đảo chiều. Khi còn là lập trình viên, tôi là người đọc không khí. Khi làm quản lý, tôi chính là không khí. Những gì tôi nói trong cuộc họp, những gì tôi không nói, tôi trả lời tin nhắn nhanh hay chậm, mấy giờ tôi về, tất cả đều trở thành thứ người khác có thể đọc.

Nhiều điều tôi từng viết khi còn làm trưởng dự án lại càng đúng hơn khi đã là quản lý. Nếu mọi người không thấy an toàn để nói với bạn chỗ nào đang hỏng, bạn sẽ là người biết sau cùng. Giữ thông tin quá lâu thì mọi người cảm nhận được, và tin đồn sẽ lấp đầy khoảng im lặng bạn để lại. Câu “tôi không biết” nghe như thất bại khi năm người trong phòng họp đang chờ câu trả lời của bạn, và chính vì thế mà nó đáng để nói ra. Còn câu mà tôi cứ quay lại mãi: người khác không đọc được ý định của bạn, họ chỉ đọc được lời bạn nói. Trong một đội vận hành bằng nunchi, họ vẫn sẽ cố đọc: từ nét mặt bạn, từ những gì bạn bỏ qua, từ giờ bạn ra về. Đó là lý do chính đáng để bạn chừa cho họ ít chỗ phải đoán hơn.

Những thứ tôi dựa vào đều chẳng có gì hào nhoáng. Họp 1:1 với từng người, nói về chính người đó chứ không phải về sprint, cùng một câu hỏi giản dị làm được phần lớn việc: “Có điều gì bạn cần tôi hoặc cả đội hỗ trợ để làm việc thuận hơn không?”

Một danh sách quy ước ngắn của đội, từ ba đến năm điều, ghi ở chỗ ai cũng thấy, kể cả chuyện sẽ ra sao nếu chính người quản lý vi phạm. Chủ động đi hỏi những người sẽ chẳng bao giờ lên tiếng trong một phòng tám người, thay vì chờ họ tự nói. Và một câu thẳng thắn “không được, lý do là thế này” thay cho câu “để xem đã” rồi chẳng bao giờ được nhắc lại, vì một câu trả lời mơ hồ chỉ thêm một thứ nữa khiến người ta phải nhìn sắc mặt. Khoảng một tháng sau khi tôi vào, buổi dã ngoại của đội sản phẩm bắt đầu ở một quán cà phê với một buổi workshop về giá trị của từng người và quy ước của đội. Một công ty khó có câu trả lời nào cho nunchi trực diện hơn thế: dành nguyên một buổi sáng để nói to những điều thường chẳng ai nói ra.

Được tuyển với tư cách người nước ngoài

#

Tôi không có bí kíp tìm việc nào cho Hàn Quốc. Thứ tôi có là góc nhìn của người quản lý tuyển dụng, và lời khuyên rút ra từ đó là: hãy dùng nunchi với chính công ty trước khi bạn ký hợp đồng.

Hồi còn làm quản lý và tuyển người, những lập trình viên tôi muốn tuyển nhất chẳng bao giờ có mặt trên các trang tuyển dụng, và như tôi từng viết, các nhà sáng lập thích tuyển người mình đã từng làm cùng hơn nhiều. Vậy nên cửa vào tốt nhất là bất cứ thứ gì giúp người ta thấy bạn làm việc trước khi tuyển bạn. Một kỳ thực tập ở công ty nhỏ hay lặng lẽ biến thành lời mời làm chính thức. Một cuộc thi hackathon cho người ta xem bạn làm việc suốt cả cuối tuần: năm 2023, tôi cùng ba người nữa trong một đội bốn người đã thắng Seoul Tech Impact Hackathon do Lunit Global tổ chức, với một ứng dụng giúp tìm các xe bán đồ ăn đường phố, vốn ở Hàn chẳng có địa chỉ.

Rồi còn buổi cà phê trò chuyện (coffee chat). Tôi từng viết rằng cách một người cư xử trong một cuộc nói chuyện thoải mái cho bạn biết làm việc cùng họ sẽ ra sao nhiều hơn hẳn một buổi phỏng vấn đã tập dượt, và điều đó đúng cho cả hai phía. Với ứng viên, đó là cơ hội duy nhất để đọc một đội trước khi bước vào. Nếu ngồi ở ghế ứng viên, tôi sẽ hỏi: thách thức lớn nhất đội đang gặp lúc này là gì, vì sao anh chị vào đây và điều gì giữ anh chị ở lại, và có điều gì về việc làm ở đây có thể khiến tôi bất ngờ. Câu cuối là một cách lịch sự để xin người ta nói trước cho mình phần nunchi. Câu trả lời né tránh về chuyện nghỉ việc hay định hướng công ty tự nó đã nói lên khá nhiều.

Nếu bạn đang tuyển lập trình viên nước ngoài

#

Nếu bạn điều hành một đội ở Hàn và đang tuyển một lập trình viên đến từ nơi khác, điều hữu ích nhất bạn có thể làm chính là câu trong bài viết về quy ước của đội: biến những điều ngầm hiểu thành điều nói rõ. Đừng để họ học quy tắc của bạn như truyện truyền miệng. Hãy nói với họ ngay tuần đầu: review thường được phản hồi trong bao lâu, “xong” nghĩa là gì, nhắc lần hai có bị coi là bất lịch sự không, mọi người thực tế mấy giờ thì về, và xin nghỉ phép thì ngoài cái đơn ra còn phải để ý gì nữa không. Hai câu cuối là những câu hỏi nunchi kinh điển, những điều mà người trong đội chẳng ai nghĩ đến chuyện phải nói ra.

Sau đó là những thói quen nhàm chán giúp người ta bớt phải đoán. Nói trước khi bị hỏi; một email ba gạch đầu dòng gửi các bên liên quan vào thứ Sáu (đã phát hành gì, tiếp theo làm gì, có điều gì đáng lo) chỉ mất mười phút. Hỏi thẳng những người trầm tính thay vì chờ họ lên tiếng trong cuộc họp. Đưa ra câu trả lời thật, kể cả “không”, kèm theo lý do. Và phỏng vấn mọi ứng viên bằng cùng một bộ câu hỏi, theo cùng một thang đánh giá. Điều này tôi mất một thời gian mới học được, nhưng đó là cách công bằng duy nhất để so sánh mọi người; nếu không, bạn sẽ thiên vị người mình nói chuyện gần đây nhất. Nó cũng có nghĩa là ứng viên không biết các quy tắc ngầm của đội bạn sẽ được hỏi đúng những câu mà ứng viên đã biết được hỏi.

Cộng đồng người New Zealand ở đây

#

Năm 2018, khi vẫn còn là sinh viên, tôi chụp ảnh cho một buổi ăn sáng về lãnh đạo của Kiwi Chamber, và sau đó viết rằng tôi thật sự thích làm tình nguyện cho những sự kiện thúc đẩy quan hệ giữa hai nước. Từ tháng 1/2020, tôi làm chủ tịch Kiwi Alumni, một cộng đồng dành cho người New Zealand ở Hàn Quốc và cho những ai từng học ở New Zealand nay đang sống và làm việc ở đây. Đây là vai trò tình nguyện, và phần lớn là việc với con người: tổ chức sự kiện, xây dựng quan hệ với Đại sứ quán New Zealand và các cơ sở giáo dục, cộng thêm những việc chẳng ai thấy như làm logo mới hay một website mà thành viên thật sự tìm được thứ mình cần. Năm 2023, chúng tôi cùng Đại sứ quán tổ chức Kiwi Alumni Night, và sự kiện còn lên cả KTV.

Câu tôi viết sau đêm đó là thứ gần nhất với luận điểm chính của bài này. Những người từng sống ở cả Hàn Quốc lẫn New Zealand hiểu cách nối những khác biệt, vì họ đã trải qua cả hai nền văn hóa. Nếu bạn sang đây làm việc, dù bạn đến từ đâu, hãy tìm những người như thế. Họ là người sẽ nói với bạn bằng lời lẽ rõ ràng rằng căn phòng lúc đó đã muốn nói gì.

Làm tự do từ Seoul

#

Tôi chuyển sang làm tự do vào tháng 10/2025, sau khi nghỉ việc quản lý. Thực tế đó là các hợp đồng DevOps và MLOps, phần lớn là hạ tầng tại chỗ: một cụm PostgreSQL độ sẵn sàng cao, rồi hạ tầng phục vụ LLM trên chính phần cứng đó. Làm rồi mới thấy phần kiểm soát chất lượng còn nhiều hơn phần “đi ống nước”: theo dõi trace và các cuộc hội thoại nhiều lượt để tìm xem đầu ra của mô hình bắt đầu lệch từ đâu. Từ tháng 2/2026, tôi còn làm thêm một ứng dụng chợ và cộng đồng của riêng mình.

Làm tự do không giúp bạn thoát khỏi nunchi; nó chỉ đổi thứ bạn phải đọc. Đến bất kỳ đâu, thứ đầu tiên tôi xem là hệ thống giám sát (monitoring), vì nó cho biết về một đội nhiều hơn file README. Đó là nunchi dành cho hệ thống: đọc những gì một đội thật sự làm, chứ không phải những gì họ nói là mình làm.

Điều tôi muốn nói với ai đang cân nhắc

#

1. Hãy vào bằng một cánh cửa nơi người ta thấy bạn làm việc trước khi tuyển bạn. Của tôi là bậc thạc sĩ. Một cuộc thi hackathon, một kỳ thực tập ở công ty nhỏ, hay cộng đồng người cùng nước với bạn ở đây cũng có tác dụng y như vậy, và chính trong cộng đồng bạn sẽ gặp những người từng sống ở cả hai bên.
2. Đừng gạt bỏ các công ty nhỏ; phần lớn sự nghiệp của tôi là ở đó. Ở một công ty mười người thì chẳng có ai để bạn đẩy việc nhàm chán sang, và thứ bạn làm ra thật sự được đưa vào sử dụng.
3. Đọc đội trước khi vào. Tận dụng buổi coffee chat, hỏi xem làm ở đây có gì khiến bạn bất ngờ, và đừng xem nhẹ những câu trả lời né tránh về chuyện nghỉ việc.
4. Đừng chờ bị hỏi. Một ước tính đang trễ, một thay đổi rủi ro, một quyết định người khác đang chờ: hãy nói trước, bằng văn bản.
5. Hỏi thành tiếng những quy tắc chưa được viết ra: review được phản hồi nhanh đến đâu, “xong” nghĩa là gì, nhắc lần hai có bất lịch sự không. Nếu chưa ai viết lại, hãy xung phong viết.
6. Học cả hệ sinh thái xung quanh bộ công nghệ của bạn. Ở đây, Naver và Kakao quan trọng theo những cách mà thói quen dùng Google của bạn không bao quát được.

Phần kỹ thuật là nửa bạn có thể chuẩn bị trước khi đến. Nunchi là nửa bạn học trong lúc làm, và cách nhanh nhất tôi biết để học nó là nhờ mọi người nói to phần thường không được nói ra, và tự mình nói phần của mình trước.

Năm nay, từ khi chuyển sang làm quản lý kỹ thuật (Engineering Manager), tôi ngồi ở phía nhà tuyển dụng nhiều hơn hẳn. Bài học lớn nhất cho tới giờ là: để ứng viên nói chung chung về CV của mình thì gần như chẳng biết thêm được gì. CV cho bạn biết người ta đã làm những gì, nhưng gần như không nói gì về cách họ làm việc.

Để lấp khoảng trống đó, công cụ tốt nhất tôi tìm được là câu hỏi hành vi theo phương pháp STAR: bạn đề nghị ứng viên kể một câu chuyện có thật trong quá khứ, rồi dẫn họ đi qua đủ bốn bước vừa nói ở trên. Nghe thì giống mấy thứ rập khuôn của phòng nhân sự — mà đúng là rập khuôn của phòng nhân sự thật — nhưng nó buộc người ta phải nói cụ thể, và tín hiệu đáng giá nằm chính ở những chi tiết cụ thể.

Một câu trả lời tốt trông thế nào

#

Lấy ví dụ câu hỏi “Kể tôi nghe về một lần bạn xử lý một lỗi phức tạp.” Khi nghe, bạn chú ý tới tình huống (lúc đó chuyện gì đang diễn ra và vì sao nó quan trọng), nhiệm vụ mà chính ứng viên phải chịu trách nhiệm, những việc họ đã làm — “tôi” chứ không phải “chúng tôi” — và kết quả, tốt nhất là có con số đi kèm.

Một câu trả lời tốt nghe đại loại như thế này, về nợ kỹ thuật (technical debt):

“Quy trình triển khai của bọn tôi mất 45 phút, mà mấy bài kiểm thử chập chờn khiến lập trình viên thường phải chạy lại bản dựng vài lần. Tôi theo dõi lượng thời gian bị mất trong một tháng, ra khoảng 15 giờ mỗi người. Tôi trình bày con số đó với ban lãnh đạo và đề xuất dành hai sprint để chạy kiểm thử song song và sửa những bài kiểm thử chập chờn nhất. Thời gian triển khai giảm xuống còn 12 phút, và tần suất triển khai của bọn tôi tăng gấp đôi.”

Đủ cả tình huống, nhiệm vụ, hành động, kết quả, gói gọn trong năm câu, và phần đóng góp của chính ứng viên thì rõ mồn một. Đặt nó cạnh câu “quy trình triển khai bọn tôi chậm nên bọn tôi sửa” là bạn hiểu ngay vì sao cái khung này đáng dùng.

Những câu hỏi tôi hay quay lại

#

Thay vì cố hỏi bao quát mọi thứ, tôi xếp câu hỏi theo những năng lực mà đội thật sự đang cần lúc này:

Câu cuối là câu tôi thích nhất. Cách một người kể về thất bại cho bạn biết nhiều hơn cả ba câu chuyện thành công, mà lại rất khó tập dượt trước.

Buổi phỏng vấn thật sự nằm ở đâu

#

Hiếm khi ứng viên tự kể trọn cả mạch STAR mà không cần gợi ý, và thế cũng chẳng sao, vì những câu hỏi đào sâu mới là buổi phỏng vấn thật. Ai đó nói “bọn tôi đã cải thiện hiệu năng” thì hỏi xem cải thiện bao nhiêu, và họ đo bằng cách nào. Cái gì cũng là “chúng tôi” thì hỏi xem riêng bản thân họ đã làm gì. Câu chuyện khép lại gọn gàng đến mức đáng ngờ thì hỏi xem lần sau họ sẽ làm gì khác đi.

Còn một điều nữa mà tôi phải mất một thời gian mới học được: hỏi mọi ứng viên cùng một bộ câu hỏi, và chấm câu trả lời theo một thang điểm đơn giản. Nghe thì máy móc, nhưng đó là cách công bằng duy nhất để so sánh mọi người. Không thì rốt cuộc bạn sẽ chỉ nghiêng về người mình vừa nói chuyện gần đây nhất.

Không thứ nào ở trên thay được bài đánh giá kỹ thuật; bạn vẫn cần xem người ta có thật sự làm ra được sản phẩm hay không. Nhưng câu hỏi giả định thì dễ chém gió, còn những gì đã làm trong quá khứ thì khó mà bịa. Sau một năm phỏng vấn theo cách này, tôi tin một câu chuyện đã được hỏi kỹ hơn nhiều so với một câu trả lời trau chuốt về điểm mạnh và điểm yếu.

STAR gói gọn trong bốn dòng

#

• Situation (tình huống): lúc đó chuyện gì đang diễn ra, và vì sao nó quan trọng.
• Task (nhiệm vụ): phần việc mà chính ứng viên phải chịu trách nhiệm.
• Action (hành động): những gì họ tự tay làm. Nếu cái gì cũng là “chúng tôi”, hãy hỏi riêng bản thân họ đã làm gì.
• Result (kết quả): mọi chuyện kết thúc ra sao, tốt nhất là có con số. Nếu họ nói “bọn tôi đã cải thiện hiệu năng”, hãy hỏi cải thiện bao nhiêu và đo bằng cách nào.

Đọc thêm

#

Trên blog này:

• Coffee chat: bước đệm trước quy trình tuyển dụng — làm quen với ứng viên trước khi quy trình chính thức bắt đầu
• Ưu tiên sự gắn kết của đội trong công tác quản lý kỹ thuật — tuyển người dựa trên việc họ sẽ hợp với đội đến đâu
• Lợi ích của việc thực tập ở startup — bối cảnh hữu ích khi đánh giá ứng viên mới vào nghề
• Họp nhìn lại: sức mạnh của vòng lặp phản hồi — những thói quen góp ý ấy cũng áp dụng được cho chính quy trình phỏng vấn của bạn

Nguồn bên ngoài:

• The STAR Method: The Secret to Acing Your Next Job Interview — hướng dẫn của The Muse, viết cho phía ứng viên
• Google re:Work: Structured Interviewing — những nghiên cứu đứng sau phương pháp phỏng vấn có cấu trúc
• First Round Review: 40 Favorite Interview Questions — một kho câu hỏi tha hồ mà mượn
• Joel Spolsky: The Guerrilla Guide to Interviewing — một bài kinh điển mà giờ đọc vẫn còn đúng

Một buổi cà phê trò chuyện (coffee chat) kéo dài khoảng 30–45 phút, không chính thức, ngồi ở quán cà phê hoặc gọi video. Không có bảng trắng, không có hội đồng, không có câu hỏi mẹo. Tôi kể về sản phẩm chúng tôi đang làm và vì sao lại làm nó, còn họ kể về công việc hiện tại và điều họ muốn làm tiếp theo. Cuối buổi, cả hai đều biết có nên nói chuyện sâu hơn hay không. Với tôi, tuyển dụng giống bài toán ghép cặp hơn là bài toán sàng lọc, và đây là cách nhanh nhất tôi biết để hai bên trao đổi đúng những thông tin cần cho việc ghép cặp đó.

Vì sao tôi chịu khó làm việc này

#

Tôi không còn coi những buổi này là tuyển dụng nữa. Đó chỉ là những cuộc trò chuyện, và thỉnh thoảng lại có một cuộc dẫn tới việc tuyển được người, có khi mười tám tháng sau, khi hoàn cảnh của người đó thay đổi. Những nguồn ứng viên đều đặn mang lại người giỏi đều được xây từ những mối quan hệ như vậy, chứ không phải từ tin đăng tuyển.

Những buổi cà phê này cũng giải quyết luôn vấn đề của bản mô tả công việc (JD). Bản mô tả công việc thì kiểu gì cũng phải viết chung chung. Còn khi ngồi cà phê, ứng viên có thể hỏi những câu thật sự quan trọng với họ: sáu tháng đầu thế nào thì được coi là thành công, tôi sẽ làm việc với ai, bài toán kỹ thuật khó nhằn nhất của đội lúc này là gì. Được nghe câu trả lời thành thật cho những câu hỏi đó, người ta thường tự biết mình có hợp hay không.

Hơn nữa, một buổi cà phê cho người ta tận mắt thấy văn hóa công ty bạn, thay vì chỉ nghe kể. Bạn có chuẩn bị trước không, có thật sự tò mò không, có tôn trọng thời gian của người khác không: những điều đó nói lên nhiều hơn bất kỳ trang tuyển dụng nào. Chiều ngược lại cũng thế. Cách một người cư xử trong một cuộc nói chuyện thoải mái cho bạn biết làm việc cùng họ sẽ ra sao, rõ hơn hẳn một buổi phỏng vấn mà họ đã tập dượt kỹ.

Hình thức này phát huy tác dụng nhất trong mấy trường hợp: khi tiếp cận một người hoàn toàn không tìm việc, khi muốn làm quen trước với một người được giới thiệu trước khi bắt đầu quy trình chính thức, và khi nói chuyện với ai đó đang cân nhắc rẽ hướng sự nghiệp, chẳng hạn từ người làm chuyên môn (IC) lên quản lý, từ startup sang tập đoàn, hoặc ngược lại. Khi thị trường nhân lực khan hiếm, chừng đó trường hợp đã bao gồm gần hết những người bạn muốn tuyển.

Tôi tổ chức một buổi như thế nào

#

Tin nhắn đầu tiên quyết định tất cả. Tin nhắn chung chung sẽ bị xóa ngay. Hãy tìm hiểu kỹ về người đó trước, và nói thẳng mục đích của mình:

“Chào Sarah, mình có xem bài nói của bạn về hệ thống phân tán ở QCon và mấy bài blog của bạn về event sourcing. Bên mình ở [Company] cũng đang vật lộn với những bài toán tương tự trong lúc mở rộng hạ tầng thanh toán. Bạn có muốn đi cà phê 30 phút không? Không phải phỏng vấn đâu, chỉ là mình tò mò muốn nghe góc nhìn của bạn và kể bạn nghe bên mình đang làm gì.”

Tin nhắn này hiệu quả vì nó cụ thể, nói rõ mục đích ngay từ đầu, và mang lại cho người nhận một thứ gì đó (một cuộc trò chuyện về những bài toán thú vị) chứ không chỉ xin thời gian của họ. Sau đó hãy làm cho mọi thứ thật dễ dàng: đưa ra vài khung giờ để họ chọn, chọn một chỗ tiện cho họ hoặc một công cụ gọi video không cần cài đặt, và gửi lời mời qua lịch hẳn hoi để không ai phải đoán giờ đoán chỗ.

Bản thân buổi nói chuyện chỉ cần một khung sườn lỏng lẻo. Mở đầu bằng vài phút hỏi han thật lòng và lý do bạn liên hệ. Tiếp theo là câu chuyện của họ: công việc hiện tại, điều họ thích, điều khiến họ bực mình, điều họ mong muốn ở chỗ làm tiếp theo. Ở đoạn này, việc của bạn chủ yếu là lắng nghe. Sau đó đến lượt bạn: sứ mệnh của công ty, những thách thức thật mà đội đang gặp, kể cả những phần khó khăn, vì ứng viên đánh giá cao sự minh bạch và nhận ra ngay khi bạn đang chào hàng. Đoạn đáng giá nhất là phần trò chuyện cởi mở gần cuối: cần những điều kiện gì thì họ mới cân nhắc chuyển việc? Kết thúc bằng các bước tiếp theo rõ ràng, kể cả khi bước tiếp theo chỉ là “mình giữ liên lạc nhé”.

Trong vòng 24 giờ, hãy nhắn lại một lời ngắn gọn có nhắc tới một chi tiết cụ thể trong buổi nói chuyện, và làm đúng những gì bạn đã hứa, dù là giới thiệu một người, gửi một liên kết hay bất cứ thứ gì. Chính phần việc nhàm chán sau buổi gặp này mới thể hiện rõ nhất văn hóa của bạn.

Nếu bạn làm việc này thường xuyên, hãy giữ một bảng tính đơn giản ghi lại những người đã nói chuyện và thỉnh thoảng hỏi thăm họ, kể cả khi không có vị trí nào đang tuyển. Và đây cũng không nhất thiết là việc riêng của quản lý. Nhiều buổi cà phê hay nhất lại là khi các kỹ sư của bạn đi cà phê với những người giỏi trong mạng lưới quen biết của chính họ. Những lời giới thiệu chất lượng thường đến từ đó.

Những câu hỏi đáng dành thời gian

#

Những câu tôi hay hỏi:

• “Gần đây bài toán thú vị nhất mà bạn từng làm là gì?”
• “Ở công việc tiếp theo, bạn muốn điều gì khác đi?”
• “Bạn hay học theo cách nào? Bạn muốn phát triển chuyên môn ra sao?”
• “Bạn có câu hỏi nào để đánh giá xem chỗ này có hợp với mình không?”

Những câu tôi sẽ hỏi nếu ngồi ở phía bên kia bàn:

• “Thách thức lớn nhất mà đội đang đối mặt lúc này là gì?”
• “Anh/chị đánh giá thế nào là thành công ở vị trí này?”
• “Con đường thăng tiến ở đây như thế nào?”
• “Vì sao anh/chị vào công ty này? Điều gì khiến anh/chị ở lại?”
• “Có điều gì khi làm ở đây mà có thể khiến tôi bất ngờ không?”

Nếu bạn là người được mời

#

Phần lớn những người tra “coffee chat là gì” lại đang ngồi ở phía bên kia bàn so với tôi: có ai đó vừa mời họ đi cà phê, và họ muốn biết mình sắp bước vào chuyện gì. Dưới đây là những điều tôi muốn nói với bạn, từ phía người hay gửi lời mời.

Đây không phải buổi phỏng vấn. Không ai chấm điểm bạn, cũng chẳng có bài kiểm tra nào, nên bạn không cần chuẩn bị sẵn câu trả lời. Dù vậy, đây vẫn là lần gặp đầu tiên và ấn tượng ban đầu vẫn quan trọng, nên hãy coi nó như gặp một người đồng nghiệp tương lai, chứ không phải gặp bạn của một người bạn. Điểm khác với phỏng vấn là ở đây bạn được phép tò mò, và người ta mong bạn hỏi cũng nhiều như bạn trả lời.

Về trang phục, hãy mặc như khi bạn đi làm ở công ty đó vào một ngày bình thường. Nếu không biết họ mặc thế nào thì cứ chọn phong cách lịch sự mà thoải mái (smart casual), không bao giờ sai. Nếu gặp qua video, hãy bật camera và tìm một phòng yên tĩnh; mấy chuyện đó quan trọng hơn chiếc áo bạn mặc.

Chuẩn bị mất khoảng nửa tiếng. Tìm hiểu xem công ty đó làm sản phẩm gì, và đọc qua những gì người mời bạn đã viết hoặc đã làm ra. Chuẩn bị sẵn một phần giới thiệu dài chừng hai phút về công việc hiện tại và điều bạn muốn làm tiếp theo, vì kiểu gì bạn cũng sẽ được hỏi câu đó. Mang theo hai, ba câu hỏi của riêng mình; danh sách ở phần trên là một điểm khởi đầu không tệ.

Còn nên nói chuyện gì: công việc của bạn, điều bạn thích ở công việc đó, và những gì bạn tò mò về công việc của họ. Chuyện lương thì để sau, trừ khi họ chủ động nhắc tới. Bạn hoàn toàn có thể hỏi thẳng xem họ có đang nghĩ tới vị trí nào cho bạn không, và nếu có thì quy trình tuyển dụng sẽ diễn ra thế nào.

Thường thì ai mời người đó trả tiền. Bạn cứ ngỏ ý trả, nhưng đừng giành nhau. Trong vòng một ngày, hãy gửi một lời cảm ơn ngắn có nhắc tới điều gì đó hai bên thực sự đã nói, vậy là bạn đã làm tốt hơn phần lớn mọi người rồi.

Còn nếu chính bạn muốn có một buổi coffee chat, cứ chủ động hỏi. Viết tin nhắn ngắn thôi, nói rõ vì sao bạn muốn gặp đúng người đó, và làm sao cho họ dễ nhận lời: “Chào bạn, mình vẫn theo dõi phần việc của đội bạn với tính năng tìm kiếm mới, và mình đang tính chuyển sang mảng platform engineering. Trong vài tuần tới, bạn có thể dành cho mình 30 phút đi cà phê hoặc gọi điện không? Mình sẽ sắp xếp theo lịch của bạn.” Với một lời đề nghị cụ thể như vậy, phần lớn mọi người đều đồng ý.

Những cách làm hỏng buổi cà phê

#

Cách nhanh nhất là biến nó thành một buổi phỏng vấn trá hình. Hễ bạn bắt đầu hỏi kiểm tra kỹ năng kỹ thuật hay lồng vào mấy câu hỏi hành vi là bạn đã phá vỡ thỏa thuận ngầm giữa hai bên, nên hãy để dành những thứ đó cho quy trình chính thức. Đứng thứ hai là chào hàng quá đà: những người ở lại lâu dài là những người đã biết rõ các khó khăn ngay từ lúc nhận lời. Đến mà không chuẩn bị, hoặc im bặt sau buổi gặp, thì gây hại âm thầm hơn; buổi cà phê nào cũng góp phần định hình những gì người đó kể về bạn với mạng lưới của họ.

Từ phía tôi, dấu hiệu đáng lo là một ứng viên không tò mò về bất cứ điều gì, một cuộc nói chuyện chỉ thuần túy trao đổi lợi ích, hoặc một người nhắc đến chỗ làm cũ nào cũng bằng cùng một giọng cay đắng. Ứng viên cũng nên có danh sách dấu hiệu của riêng mình: người đại diện công ty không giải thích được vì sao công việc này có ý nghĩa, những câu trả lời né tránh về tỷ lệ nghỉ việc hay định hướng của công ty, và bất kỳ ai chỉ lo chào mời bạn hơn là tìm hiểu bạn.

Không phải buổi cà phê nào cũng dẫn tới kết quả, và điều đó hoàn toàn bình thường, vì phần lớn là không. Mục đích là lần tới khi cần tuyển gấp cho một vị trí quan trọng, bạn không phải bắt đầu từ một tin tuyển dụng trống trơn, mà từ cả một loạt những cuộc trò chuyện thật. Hãy liên hệ bằng một lời mời đi cà phê, chứ không phải bằng một bản mô tả công việc.

Đọc thêm

#

Bài viết liên quan trên blog này:

• Dùng phương pháp STAR để phỏng vấn lập trình viên - khi buổi cà phê chuyển thành quy trình phỏng vấn chính thức
• Ba điều tôi ưu tiên khi mới làm quản lý kỹ thuật - điều gì giúp một đội làm việc tốt với nhau, cũng chính là thứ bạn đang tìm khi ghép cặp
• Vì sao bạn nên thực tập ở startup - bối cảnh hữu ích khi nói chuyện với người đang cân nhắc chuyển sang startup

Tài liệu bên ngoài:

• First Round Review: Hiring Engineers - các hướng dẫn tuyển dụng cho startup từ những người điều hành giàu kinh nghiệm
• Lara Hogan: “Questions for Our First 1:1” - viết cho các buổi gặp riêng 1:1, nhưng dùng khi đi cà phê cũng rất hợp
• Patrick McKenzie bàn về đàm phán lương - đáng đọc để hiểu góc nhìn của ứng viên
• Who: The A Method for Hiring - khung phương pháp tuyển dụng bài bản của Geoff Smart và Randy Street
• Harvard Business Review: Hiring and Recruitment - các bài viết dựa trên nghiên cứu về thu hút nhân tài