Tôi là người New Zealand sống ở Seoul. Bài này kể lại môi trường phát triển phần mềm ở Hàn nhìn từ bên trong, từ cả hai phía của bàn tuyển dụng, và những gì tôi muốn nói với ai đang tính chuyện sang đây làm việc.

Tôi đến đây bằng cách nào

#

Con đường của tôi bắt đầu từ bậc thạc sĩ. Sau khi học cử nhân ở Đại học Waikato và làm vận hành mạng một năm ở một công ty viễn thông tại New Zealand, tôi học thạc sĩ khoa học máy tính ở Đại học Kyung Hee từ tháng 3/2017 đến tháng 2/2019. Mỗi học kỳ, phòng lab của chúng tôi đều đi dự KSC và KCC, hai hội nghị tin học trong nước. Ở KSC 2018 tại PyeongChang, nhà tài trợ có nhiều công ty công nghệ lớn nhất Hàn Quốc, lại có cả gian hàng tuyển dụng cho ai đang tìm việc. Nếu bạn là sinh viên cao học nước ngoài ở Hàn thì điều này đáng để biết.

Từ đó đến nay:

Phần kỹ thuật là nửa quen thuộc. Startup hỗ trợ khách hàng là nơi tôi học được rằng một phần lớn việc phát hành phần mềm thực ra là vận hành, còn backend của nền tảng cho nhà sáng tạo chạy trên nhiều bộ công nghệ hơn mức tôi sẽ chọn bây giờ. Khác biệt riêng của Hàn Quốc nằm ở rìa. Naver là công cụ tìm kiếm bạn buộc phải để ý: khi ra mắt website mới cho Kiwi Alumni, tôi làm SEO cho cả Google lẫn Naver. Các nền tảng Hàn Quốc thu thập dữ liệu (crawl) bằng những cái tên bạn khó đoán ra (crawler của Naver tên là Yeti, còn bản xem trước link trong KakaoTalk là do một thứ tên kakaotalk-scrap lấy về). Và ngân hàng trực tuyến ở Hàn đến giờ vẫn đòi cài phần mềm bảo mật riêng của họ lên máy tính của bạn.

Nhưng chẳng cái nào trong số đó là phần khó.

Nunchi là gì, và vì sao nó không phải là “optics”

#

눈치 là cảm giác về việc người khác đang nghĩ gì, muốn gì, mong đợi gì, nắm bắt từ tình huống chứ không phải từ lời họ nói ra. 눈 nghĩa là “mắt”, và Euny Hong, tác giả cuốn The Power of Nunchi (2019), cuốn sách giới thiệu nunchi bằng tiếng Anh được biết đến nhiều nhất, dịch cả từ này là “eye-measure”, tức là “đo bằng mắt”. Nó xuất hiện trong mấy cách nói hằng ngày. Người “눈치가 빠르다” (nunchi nhanh) là người đọc tình huống rất nhanh, kiểu người mình gọi là tinh ý. Người “눈치가 없다” (không có nunchi) thì không đọc được gì cả, và đó chẳng phải lời khen. Còn “눈치를 보다” (nhìn nunchi) là liên tục để ý phản ứng của người khác, thường là cấp trên, rồi điều chỉnh để mình luôn ở phía an toàn, rất giống chuyện “nhìn sắc mặt” mà dân văn phòng Việt Nam hay nói.

Từ tiếng Anh mà người ta hay chọn ở đây là “optics”, và tôi nghĩ nó sai. Optics là chuyện một việc trông như thế nào từ bên ngoài, bất kể thực chất ra sao, kiểu “công bố thưởng ngay trong tuần cắt giảm nhân sự thì optics rất tệ”. Nó là chuyện hình thức, và người quản lý nó là người đang bị nhìn. Nunchi phần lớn lại chỉ theo hướng ngược lại: vấn đề không phải là bạn trông thế nào trong mắt người khác, mà là bạn nhìn người khác rõ đến đâu. Hai thứ chỉ gặp nhau ở “눈치를 보다”, khi bạn quan sát mọi người để quản lý hình ảnh của mình trong mắt họ, và đó chính là phiên bản xuất hiện trong các bài báo nước ngoài viết về văn phòng Hàn Quốc.

Ví dụ trong những bài báo đó lần nào cũng na ná nhau: không về trước trưởng nhóm, cái nunchi người ta phải để ý khi thật sự xin nghỉ phép năm (연차), biết lúc nào thì được phép rời một buổi 회식 (bữa ăn tối cùng đội), và quyết định nếu phản bác cấp trên thì nói ngay trong cuộc họp hay lặng lẽ nói sau. Dù bạn nghĩ gì về từng ví dụ, chúng đều có chung một hình dạng: mỗi cái là một quy tắc ai cũng theo mà không ai nói ra.

Và nó là một vấn đề tách biệt với ngôn ngữ. Tiếng Hàn nằm trong lời nói. Nunchi nằm trong mọi thứ xung quanh lời nói.

Nunchi lộ ra ở đâu trong một đội phát triển

#

Các đội phát triển vận hành đúng theo hình dạng đó. Vài tháng sau khi lần đầu làm quản lý, tôi viết một bài về quy ước của đội mở đầu thế này: phần lớn xích mích tôi phải xử lý không phải chuyện kỹ thuật, mà là mỗi người ngầm mặc định một kiểu về việc review code (đánh giá mã) nên được phản hồi nhanh đến đâu, “xong” thực ra nghĩa là gì, và nhắc ai đó lần thứ hai có bị coi là bất lịch sự không. Hồi đó tôi chưa dùng từ này, nhưng danh sách ấy dòng nào cũng là thứ mà nunchi phải đọc ra. Mỗi dòng là một quy tắc cả đội ngầm đồng ý mà không nói ra, và người mới chỉ có thể học bằng cách quan sát.

Cũng trong bài đó, tôi phàn nàn chuyện người mới học quy ước “như truyền miệng dân gian” thay vì được nói rõ khi nhận việc (onboarding), và chuyện các đội đa quốc gia cứ tưởng chuẩn của mình là chuẩn của tất cả mọi người. “Folklore”, truyện truyền miệng, là từ tiếng Anh hay nhất tôi tìm được để mô tả thứ mà nunchi dựa vào. Khi bạn là người nước ngoài duy nhất trong đội, chuẩn bị lệch chính là của bạn, và những “truyện truyền miệng” kia chẳng được ghi lại ở đâu để bạn đọc.

Chỗ tốn kém nhất là buổi họp đứng (standup) hằng ngày. Năm 2023 tôi có viết về một dự án tôi phụ trách bị chậm tiến độ trong khi tôi cứ chờ có ai hỏi đến. Ba tuần sau mới có người hỏi, và lúc đó mọi thứ đã thành thảm họa. Nunchi tốt không cứu được chuyện này. Đọc được không khí thì bạn biết điều gì không ai muốn nghe, nhưng nó không bảo bạn phải nói ra bất chấp. Thói quen tôi rút ra thì ngược hẳn với việc chờ đợi: nói trước, bằng văn bản, trước khi có ai hỏi. “Việc này đang lâu hơn tôi nghĩ. Giờ tôi ước tính khoảng 8 đến 10 ngày chứ không phải 5. Mình cắt bớt phạm vi hay lùi hạn chót?”

Khi bạn là người bị “đọc”

#

Tháng 2/2024, tôi bắt đầu quản lý một đội kỹ sư ở một công ty phần mềm tại Seoul, và nunchi đảo chiều. Khi còn là lập trình viên, tôi là người đọc không khí. Khi làm quản lý, tôi chính là không khí. Những gì tôi nói trong cuộc họp, những gì tôi không nói, tôi trả lời tin nhắn nhanh hay chậm, mấy giờ tôi về, tất cả đều trở thành thứ người khác có thể đọc.

Nhiều điều tôi từng viết khi còn làm trưởng dự án lại càng đúng hơn khi đã là quản lý. Nếu mọi người không thấy an toàn để nói với bạn chỗ nào đang hỏng, bạn sẽ là người biết sau cùng. Giữ thông tin quá lâu thì mọi người cảm nhận được, và tin đồn sẽ lấp đầy khoảng im lặng bạn để lại. Câu “tôi không biết” nghe như thất bại khi năm người trong phòng họp đang chờ câu trả lời của bạn, và chính vì thế mà nó đáng để nói ra. Còn câu mà tôi cứ quay lại mãi: người khác không đọc được ý định của bạn, họ chỉ đọc được lời bạn nói. Trong một đội vận hành bằng nunchi, họ vẫn sẽ cố đọc: từ nét mặt bạn, từ những gì bạn bỏ qua, từ giờ bạn ra về. Đó là lý do chính đáng để bạn chừa cho họ ít chỗ phải đoán hơn.

Những thứ tôi dựa vào đều chẳng có gì hào nhoáng. Họp 1:1 với từng người, nói về chính người đó chứ không phải về sprint, cùng một câu hỏi giản dị làm được phần lớn việc: “Có điều gì bạn cần tôi hoặc cả đội hỗ trợ để làm việc thuận hơn không?”

Một danh sách quy ước ngắn của đội, từ ba đến năm điều, ghi ở chỗ ai cũng thấy, kể cả chuyện sẽ ra sao nếu chính người quản lý vi phạm. Chủ động đi hỏi những người sẽ chẳng bao giờ lên tiếng trong một phòng tám người, thay vì chờ họ tự nói. Và một câu thẳng thắn “không được, lý do là thế này” thay cho câu “để xem đã” rồi chẳng bao giờ được nhắc lại, vì một câu trả lời mơ hồ chỉ thêm một thứ nữa khiến người ta phải nhìn sắc mặt. Khoảng một tháng sau khi tôi vào, buổi dã ngoại của đội sản phẩm bắt đầu ở một quán cà phê với một buổi workshop về giá trị của từng người và quy ước của đội. Một công ty khó có câu trả lời nào cho nunchi trực diện hơn thế: dành nguyên một buổi sáng để nói to những điều thường chẳng ai nói ra.

Được tuyển với tư cách người nước ngoài

#

Tôi không có bí kíp tìm việc nào cho Hàn Quốc. Thứ tôi có là góc nhìn của người quản lý tuyển dụng, và lời khuyên rút ra từ đó là: hãy dùng nunchi với chính công ty trước khi bạn ký hợp đồng.

Hồi còn làm quản lý và tuyển người, những lập trình viên tôi muốn tuyển nhất chẳng bao giờ có mặt trên các trang tuyển dụng, và như tôi từng viết, các nhà sáng lập thích tuyển người mình đã từng làm cùng hơn nhiều. Vậy nên cửa vào tốt nhất là bất cứ thứ gì giúp người ta thấy bạn làm việc trước khi tuyển bạn. Một kỳ thực tập ở công ty nhỏ hay lặng lẽ biến thành lời mời làm chính thức. Một cuộc thi hackathon cho người ta xem bạn làm việc suốt cả cuối tuần: năm 2023, tôi cùng ba người nữa trong một đội bốn người đã thắng Seoul Tech Impact Hackathon do Lunit Global tổ chức, với một ứng dụng giúp tìm các xe bán đồ ăn đường phố, vốn ở Hàn chẳng có địa chỉ.

Rồi còn buổi cà phê trò chuyện (coffee chat). Tôi từng viết rằng cách một người cư xử trong một cuộc nói chuyện thoải mái cho bạn biết làm việc cùng họ sẽ ra sao nhiều hơn hẳn một buổi phỏng vấn đã tập dượt, và điều đó đúng cho cả hai phía. Với ứng viên, đó là cơ hội duy nhất để đọc một đội trước khi bước vào. Nếu ngồi ở ghế ứng viên, tôi sẽ hỏi: thách thức lớn nhất đội đang gặp lúc này là gì, vì sao anh chị vào đây và điều gì giữ anh chị ở lại, và có điều gì về việc làm ở đây có thể khiến tôi bất ngờ. Câu cuối là một cách lịch sự để xin người ta nói trước cho mình phần nunchi. Câu trả lời né tránh về chuyện nghỉ việc hay định hướng công ty tự nó đã nói lên khá nhiều.

Nếu bạn đang tuyển lập trình viên nước ngoài

#

Nếu bạn điều hành một đội ở Hàn và đang tuyển một lập trình viên đến từ nơi khác, điều hữu ích nhất bạn có thể làm chính là câu trong bài viết về quy ước của đội: biến những điều ngầm hiểu thành điều nói rõ. Đừng để họ học quy tắc của bạn như truyện truyền miệng. Hãy nói với họ ngay tuần đầu: review thường được phản hồi trong bao lâu, “xong” nghĩa là gì, nhắc lần hai có bị coi là bất lịch sự không, mọi người thực tế mấy giờ thì về, và xin nghỉ phép thì ngoài cái đơn ra còn phải để ý gì nữa không. Hai câu cuối là những câu hỏi nunchi kinh điển, những điều mà người trong đội chẳng ai nghĩ đến chuyện phải nói ra.

Sau đó là những thói quen nhàm chán giúp người ta bớt phải đoán. Nói trước khi bị hỏi; một email ba gạch đầu dòng gửi các bên liên quan vào thứ Sáu (đã phát hành gì, tiếp theo làm gì, có điều gì đáng lo) chỉ mất mười phút. Hỏi thẳng những người trầm tính thay vì chờ họ lên tiếng trong cuộc họp. Đưa ra câu trả lời thật, kể cả “không”, kèm theo lý do. Và phỏng vấn mọi ứng viên bằng cùng một bộ câu hỏi, theo cùng một thang đánh giá. Điều này tôi mất một thời gian mới học được, nhưng đó là cách công bằng duy nhất để so sánh mọi người; nếu không, bạn sẽ thiên vị người mình nói chuyện gần đây nhất. Nó cũng có nghĩa là ứng viên không biết các quy tắc ngầm của đội bạn sẽ được hỏi đúng những câu mà ứng viên đã biết được hỏi.

Cộng đồng người New Zealand ở đây

#

Năm 2018, khi vẫn còn là sinh viên, tôi chụp ảnh cho một buổi ăn sáng về lãnh đạo của Kiwi Chamber, và sau đó viết rằng tôi thật sự thích làm tình nguyện cho những sự kiện thúc đẩy quan hệ giữa hai nước. Từ tháng 1/2020, tôi làm chủ tịch Kiwi Alumni, một cộng đồng dành cho người New Zealand ở Hàn Quốc và cho những ai từng học ở New Zealand nay đang sống và làm việc ở đây. Đây là vai trò tình nguyện, và phần lớn là việc với con người: tổ chức sự kiện, xây dựng quan hệ với Đại sứ quán New Zealand và các cơ sở giáo dục, cộng thêm những việc chẳng ai thấy như làm logo mới hay một website mà thành viên thật sự tìm được thứ mình cần. Năm 2023, chúng tôi cùng Đại sứ quán tổ chức Kiwi Alumni Night, và sự kiện còn lên cả KTV.

Câu tôi viết sau đêm đó là thứ gần nhất với luận điểm chính của bài này. Những người từng sống ở cả Hàn Quốc lẫn New Zealand hiểu cách nối những khác biệt, vì họ đã trải qua cả hai nền văn hóa. Nếu bạn sang đây làm việc, dù bạn đến từ đâu, hãy tìm những người như thế. Họ là người sẽ nói với bạn bằng lời lẽ rõ ràng rằng căn phòng lúc đó đã muốn nói gì.

Làm tự do từ Seoul

#

Tôi chuyển sang làm tự do vào tháng 10/2025, sau khi nghỉ việc quản lý. Thực tế đó là các hợp đồng DevOps và MLOps, phần lớn là hạ tầng tại chỗ: một cụm PostgreSQL độ sẵn sàng cao, rồi hạ tầng phục vụ LLM trên chính phần cứng đó. Làm rồi mới thấy phần kiểm soát chất lượng còn nhiều hơn phần “đi ống nước”: theo dõi trace và các cuộc hội thoại nhiều lượt để tìm xem đầu ra của mô hình bắt đầu lệch từ đâu. Từ tháng 2/2026, tôi còn làm thêm một ứng dụng chợ và cộng đồng của riêng mình.

Làm tự do không giúp bạn thoát khỏi nunchi; nó chỉ đổi thứ bạn phải đọc. Đến bất kỳ đâu, thứ đầu tiên tôi xem là hệ thống giám sát (monitoring), vì nó cho biết về một đội nhiều hơn file README. Đó là nunchi dành cho hệ thống: đọc những gì một đội thật sự làm, chứ không phải những gì họ nói là mình làm.

Điều tôi muốn nói với ai đang cân nhắc

#

1. Hãy vào bằng một cánh cửa nơi người ta thấy bạn làm việc trước khi tuyển bạn. Của tôi là bậc thạc sĩ. Một cuộc thi hackathon, một kỳ thực tập ở công ty nhỏ, hay cộng đồng người cùng nước với bạn ở đây cũng có tác dụng y như vậy, và chính trong cộng đồng bạn sẽ gặp những người từng sống ở cả hai bên.
2. Đừng gạt bỏ các công ty nhỏ; phần lớn sự nghiệp của tôi là ở đó. Ở một công ty mười người thì chẳng có ai để bạn đẩy việc nhàm chán sang, và thứ bạn làm ra thật sự được đưa vào sử dụng.
3. Đọc đội trước khi vào. Tận dụng buổi coffee chat, hỏi xem làm ở đây có gì khiến bạn bất ngờ, và đừng xem nhẹ những câu trả lời né tránh về chuyện nghỉ việc.
4. Đừng chờ bị hỏi. Một ước tính đang trễ, một thay đổi rủi ro, một quyết định người khác đang chờ: hãy nói trước, bằng văn bản.
5. Hỏi thành tiếng những quy tắc chưa được viết ra: review được phản hồi nhanh đến đâu, “xong” nghĩa là gì, nhắc lần hai có bất lịch sự không. Nếu chưa ai viết lại, hãy xung phong viết.
6. Học cả hệ sinh thái xung quanh bộ công nghệ của bạn. Ở đây, Naver và Kakao quan trọng theo những cách mà thói quen dùng Google của bạn không bao quát được.

Phần kỹ thuật là nửa bạn có thể chuẩn bị trước khi đến. Nunchi là nửa bạn học trong lúc làm, và cách nhanh nhất tôi biết để học nó là nhờ mọi người nói to phần thường không được nói ra, và tự mình nói phần của mình trước.

Tôi xin nói trước là mình có phần thiên vị: phần lớn sự nghiệp của tôi gắn với các công ty nhỏ, và hiện tại tôi cũng đang quản lý một đội lập trình ở một công ty như thế. Nhưng mỗi lần có bạn sinh viên hỏi nên chọn chỗ thực tập nào, gần như lần nào tôi cũng khuyên chọn chỗ nhỏ hơn, phải tự xoay xở nhiều hơn.

Thực tập ở startup và ở công ty lớn: so sánh nhanh

#

Đặt cạnh nhau thì sẽ thấy như bảng dưới đây. Phần còn lại của bài là bản giải thích dài hơn.

Công việc là thật

#

Ở một công ty mười người thì chẳng có ai để đùn những việc nhàm chán sang cả. Thực tập sinh cũng tự tay làm và phát hành tính năng, nói chuyện với khách hàng, và ngồi dự các cuộc họp lên kế hoạch. Bạn sẽ được đụng tới cả sản phẩm, tiếp thị lẫn vận hành, có khi tất cả dồn vào cùng một tuần. Mọi thứ khá lộn xộn, nhưng bù lại bạn học rất nhanh.

Hay hơn nữa là những gì bạn làm ra sẽ thật sự được đưa lên chạy. Bạn có thể chỉ vào một thứ trong sản phẩm và nói “cái này là tôi làm đấy”. Cảm giác làm ra một thứ rồi tận mắt nhìn người ta dùng nó rất dễ gây nghiện, và ở công ty lớn thì hầu như chẳng bao giờ thực tập sinh được chạm tới trải nghiệm đó.

Còn một cái lợi rất thực tế nữa: startup đang phát triển thì luôn cần người, và nhà sáng lập (founder) thường thích tuyển người mình đã từng làm việc cùng hơn. Một kỳ thực tập tốt hay lặng lẽ biến thành một lời mời làm việc chính thức.

Bạn được quan sát nhà sáng lập ở cự ly gần

#

Ở công ty lớn, có khi bạn chẳng bao giờ gặp mặt CEO. Ở startup thì nhiều khả năng bạn đang ngồi ngay cạnh họ. Bạn sẽ thấy họ ra quyết định thế nào, chịu áp lực ra sao, và sắp xếp thứ tự ưu tiên kiểu gì khi việc gì cũng có vẻ gấp như nhau. Chuyện này thì không giáo trình nào dạy cả.

Cơ cấu phẳng thì có cả hai mặt. Giữa bạn và lúc sản phẩm được phát hành không có ba cấp phê duyệt, nên bạn thật sự có tiếng nói về việc mình làm gì và làm như thế nào. Nhưng mặt khác, cũng sẽ chẳng ai cầm tay chỉ việc cho bạn. Có người rất hợp với môi trường như vậy; có người lại thấy nó đáng sợ. Tốt nhất là bạn nên biết mình thuộc kiểu nào trước khi nhận lời.

Nói thẳng về những điểm trừ

#

Lương thường thấp hơn. Quy trình gần như không có. Có thể bạn sẽ không có người hướng dẫn (mentor) riêng, và có khi hai năm nữa chính công ty cũng không còn. Tôi sẽ không giả vờ là mọi thứ đều màu hồng. Nhưng nếu bạn muốn hiểu một doanh nghiệp thật sự vận hành thế nào từ bên trong, thì đến giờ tôi vẫn chưa tìm ra cách nào nhanh hơn.

Ý tưởng

#

Quầy đồ ăn đường phố ở Hàn Quốc không có địa chỉ. Một quán pojangmacha (kiểu lều bán đồ ăn, đồ nhậu ven đường) dựng ở đâu thì bán ở đó, và nếu bạn chưa biết chỗ từ trước thì có lên mạng tìm cũng chịu. Ứng dụng của chúng tôi đưa các quầy này lên bản đồ, theo đúng nghĩa đen. Vậy là vừa có lợi cho người bán, vừa có lợi cho bất kỳ ai đang đi lùng một đĩa tteokbokki lúc nửa đêm.

Cuối tuần hôm đó

#

Hackathon do Lunit Global tổ chức, và họ cho mượn luôn văn phòng để làm địa điểm. Các đội đến từ đủ mọi lĩnh vực, phần lớn chúng tôi thức trắng làm xuyên đêm, còn ban tổ chức thì lo cho mọi thứ chạy trơn tru. Đúng kiểu sự kiện mà bạn ngẩng đầu lên thì đã 4 giờ sáng lúc nào không hay.

Đội của chúng tôi

#

Đội gồm Sharon Levy, Jonothan Sue, tôi và Tiaan van der Riel. Mỗi người có một thế mạnh riêng, nên chia việc chẳng mấy khó khăn. Tôi nghĩ bài thuyết trình (pitch) thuyết phục được ban giám khảo là vì vấn đề này không cần giải thích nhiều. Chỉ cần nói ra câu “các quầy đồ ăn đường phố đang vô hình trên mạng” là giải pháp tự hiện ra.

Bước tiếp theo

#

Chúng tôi đang chuẩn bị phát hành ứng dụng lên các kho ứng dụng. Nó khởi đầu chỉ là một dự án làm cho vui trong một cuối tuần, nhưng vấn đề nó giải quyết là có thật, nên giờ mà dừng thì thấy phí.

Nếu đây là lần đầu bạn đi hackathon

#

Nếu bạn chưa đi hackathon bao giờ, tôi khuyên bạn nên thử một lần. Bạn cùng những người chưa từng làm chung dựng lên một sản phẩm thật nhanh, biết được mình thực sự chịu áp lực ra sao, và thỉnh thoảng bạn ra về với một thứ đáng để làm tiếp. Tệ nhất thì bạn cũng được một cuối tuần ăn vặt miễn phí, cộng thêm một bản mẫu (prototype) chạy được mà chẳng ai nhờ làm.

Vài điều nên biết trước khi đi:

• Chọn một vấn đề mà bạn giải thích được trong một câu. Nếu ban giám khảo mất cả phút đầu chỉ để hiểu vấn đề là gì, thì tới lúc bạn trình bày giải pháp họ đã không còn nghe kỹ nữa.
• Chia vai trò thật sớm, tốt nhất là ngay trong giờ đầu tiên: ai lập trình, ai thiết kế, ai lo phần thuyết trình (pitch). Để tới 2 giờ sáng mới bàn chuyện này thì tốn kém hơn nhiều.
• Làm luồng demo trước. Cho cái luồng duy nhất bạn sẽ trình diễn trên sân khấu chạy trơn tru từ đầu tới cuối, rồi hẵng thêm những thứ khác.
• Tập pitch thành tiếng, chạy cùng bản demo thật, ít nhất hai lần. Bài pitch gần như lúc nào cũng dài hơn bạn tưởng.
• Ngủ một chút. Chỉ cần chợp mắt vài tiếng thôi, các quyết định buổi sáng lẫn bài pitch đều khá hơn thấy rõ.

Liên kết:

#

https://lnkd.in/drMXUgPB

Ở chỗ làm tôi nghĩ về chuyện này khá nhiều, vì sản phẩm tôi đang xây là một ứng dụng cộng đồng, sống dưới cái bóng của những mạng xã hội lớn hơn mình rất nhiều. Câu hỏi đặt ra là: nên dựa vào các ông lớn để phát triển, hay cạnh tranh trực diện với họ? Đi đường nào cũng có người thành công. Điều đáng bàn hơn là khi nào thì nên chuyển từ đường này sang đường kia.

Ví dụ về coopetition

#

Những ví dụ nổi tiếng đều là chuyện của các công ty lớn. Samsung sản xuất rất nhiều màn hình OLED dùng trong iPhone, trong khi vẫn bán điện thoại Galaxy để cạnh tranh với chính iPhone. Netflix chuyển các hệ thống phục vụ dịch vụ xem phim trực tuyến (streaming) của mình lên Amazon Web Services (AWS), hoàn tất vào năm 2016, trong khi vẫn cạnh tranh với Prime Video của chính Amazon để giành những buổi tối của người xem. Google trả tiền cho Apple để được làm công cụ tìm kiếm mặc định trên Safari, còn Android thì nhắm vào đúng những người đang định mua iPhone. Trong cả ba trường hợp, hai bên đều thấy phần lợi chia nhau được đáng giá hơn việc giữ khoảng cách với đối thủ.

Phiên bản dành cho startup thì nhỏ hơn và lệch hơn nhiều. Bạn hợp tác với nền tảng vì bạn cần người dùng của họ, và bạn cạnh tranh với chính nền tảng đó để giành sự chú ý của những người dùng ấy. Lúc đầu gần như chỉ toàn là hợp tác; câu hỏi là khi nào thì bắt đầu nghiêng dần sang phía bên kia.

Vì sao nên cùng tồn tại trước

#

Ở giai đoạn đầu, khi bạn vẫn đang loay hoay tìm điểm khớp giữa sản phẩm và thị trường (product-market fit), bám vào các nền tảng lớn thường là lựa chọn đúng. Hoạt động bên trong một hệ sinh thái đã có sẵn người dùng giúp bạn học được người ta thực sự muốn gì. Tích hợp với các nền tảng phổ biến cho bạn một kênh tiếp cận người dùng mà có tiền cũng khó mua được. Bạn cũng có thể chọn cho mình một thị trường ngách, thay vì lao vào đấu tay đôi với người khổng lồ. PayPal khởi đầu chỉ là một phương thức thanh toán cho người dùng eBay, và cứ kể tên các ứng dụng thành công thì có đến một nửa ban đầu chỉ là tiện ích bổ sung (add-on) cho Shopify hay Slack.

Khi nào nên cạnh tranh

#

Bước chuyển thường đến muộn hơn, khi bạn đã hiểu người dùng của mình còn rõ hơn chính nền tảng kia. Instagram là ví dụ kinh điển: từ một ứng dụng chỉnh ảnh bằng bộ lọc, họ lớn dần thành một mạng xã hội thực thụ. Có hai dấu hiệu tôi sẽ để ý. Một là bạn đã tích lũy được chuyên môn thật sự trong lĩnh vực của mình, hoặc có công nghệ của riêng mình. Hai là nhìn vào hành vi người dùng, bạn thấy rõ họ đang cần thứ mà các ông lớn hiện tại không đáp ứng. Nếu chưa có dấu hiệu nào, cạnh tranh lúc này chỉ là tự lao vào một trận chắc chắn thua.

Với một ứng dụng cộng đồng thì cụ thể là gì

#

Với sản phẩm cộng đồng, cùng tồn tại phần lớn có nghĩa là làm tích hợp, và việc này kém hào nhoáng hơn nhiều so với tên gọi. Đó là đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội, để người dùng không phải tạo thêm một tài khoản nữa mới tham gia được. Là giúp mọi người chia sẻ nội dung cộng đồng lên trang cá nhân thật dễ dàng, vì chính đó là ngân sách tiếp thị của bạn. Là gửi thông báo khi ai đó được nhắc tên hay được khen trên một nền tảng khác, làm mã nhúng (embed) và tiện ích hiển thị (widget) để đối tác đưa tính năng cộng đồng lên trang web của họ, và kết nối API với các dịch vụ bổ trợ. Về mặt phi kỹ thuật, hợp tác với những người có sức ảnh hưởng (influencer) vốn đã “sống” trên các nền tảng lớn, hay chạy chiến dịch trên nhiều nền tảng cùng lúc, thường kéo tương tác lên hiệu quả hơn bất cứ thứ gì bạn tự xây.

Chuyện này không phải trắng đen rạch ròi, và đó cũng chính là tinh thần của coopetition. Phần lớn startup bắt đầu bằng cách cùng tồn tại với các ông lớn, rồi lớn dần và dịch sang cạnh tranh. Cái khó là nhận ra đúng lúc mình đã âm thầm đủ sức để bước sang giai đoạn đó.